Inspectie JenV: reclassering schat recidiverisico in met onbetrouwbare algoritmes
Hoe betrouwbaar zijn recidiverisico algoritmes
Op 12 februari 2026 heeft de Inspectie Justitie en Veiligheid haar onderzoeksrapport “risicovol algoritmegebruik” gepubliceerd waarin zij waarschuwt voor het verkeerd gebruik van algoritmes door de reclassering bij het bepalen van het recidiverisico in strafzaken van verdachten.
Bij het inschatten van de kans op recidive maakt de reclassering gebruik van zogenoemde risicotaxatie-algoritmes. Algoritmes worden vaak gebruikt om beslissingen te automatiseren en we komen dit dagelijks vaak tegen. Denk aan uw sociale media feeds waar bepaalde flimpjes heel vaak voorbij komen, datingapps, Netflix aanbevelingen of Youtube die bepaalt welke filmpjes u te zien krijgt.
De Reclassering maakt in de praktijk gebruik van 4 algoritmes, namelijk: OXREC, STATIC-99R, STABLE-2007 en ACUTE-2007. Deze algoritmes werken op basis van bijvoorbeeld de leeftijd van de verdachte, het geslacht en het delictverleden.
Fouten in algoritme OXREC
Ten aanzien van OXREC constateert de Inspectie meerdere gebreken en het blijkt dat OXREC nog nooit correct is toegepast door een onjuiste software-implementatie. De algoritmes die wereldwijd veel worden gebruikt bij zedendelinquenten (static-99r, Stable-2007 en Acute-2007) bevat data van 30 jaar oud. De Inspectie ziet een risico op het onjuist interpreteren van de verschillende risico-categorieën (laag, matig-laag, matig-hoog, hoog). Het risico bestaat dat de algoritmes tot een afwijkende risico-inschatting komen. De reclassering past deze toe op situaties waar ze niet voor zijn ontworpen. Bovendien kan het gebruik van OXREC leiden tot etnisch profileren.
Overschatting vs onderschatting van recidiverisico
Uit onderzoek blijkt ook dat in 75 procent van de gevallen het (algemeen) risico op herhaling werd onderschat. In andere gevallen werd dit risco juist overschat. De gemiddelde onderschatting van het risico was 4.9 procent en de gemiddelde overschatting was 6.2 procent, met in beide gevallen zelfs uitschieters tot 15 procent! Bij de berekening van de kans op gewelddadige recidive liggen de genoemde cijfers iets lager.
Onvoldoende inzicht en bewustzijn bij reclassering
De Inspectie komt in haar rapport tot stevige conclusies. Het onderzoek leert dat er negatieve gevolgen zijn voor zowel de maatschappij als voor individuele verdachten. De reclassering gebruikt volgens de Inspectie de algoritmes “niet op een aantoonbaar verantwoorde wijze”. Er is volgens de Inspectie “onvoldoende inzicht en bewustzijn” bij de reclassering om te voldoen aan diverse wet en regelgeving. De Inspectie ziet ook een verhoogd risico op “automation bias”. Dit houdt in dat de reclassering mogelijk de prestaties van algoritmes overschat en de uitkomst daarvan te snel als waarheid aanneemt. Bij twijfelgevallen kennen reclasseringswerkers aan OXREC een doorslaggevende betekenis toe. Dat is te meer zorgelijk omdat uit het onderzoek van de Inspectie blijkt dat men niet in alle gevallen goed begrijpt hoe de OXREC werkt.
Gevolgen voor verdachten en rechters
De onbetrouwbare algoritmes hebben directe gevolgen voor de beslissingen van rechters en de behandeling van verdachten door de reclassering. De Reclassering is een belangrijke figuur in de strafrechtsketen. Zij stelt jaarlijks meer dan 43.500 adviezen/ rapporten op over verdachten. De rechter vaart hier vaak blind op. Er wordt nauwelijks echt kritisch naar gekeken. Als de reclassering concludeert dat sprake is van een hoog recidivegevaar en om die reden geen mogelijkheden ziet voor bijvoorbeeld schorsing van de voorlopige hechtenis, zal een rechter die conclusie in veel gevallen volgen. Dit werkt ook door bij de uiteindelijke strafoplegging, de hoogte van de straf en de strafmodaliteit. Het gebruik van de algoritmes door de reclassering kan de rechter dus misleiden en levert een inbreuk op het maatwerk dat een rechter moet leveren.
Aanbevelingen Inspectie: hoe kan het beter
De Inspectie komt daarom met diverse aanbevelingen om de praktijk te verbeteren. Bijvoorbeeld het periodiek evalueren en valideren van de algoritmes. Of het periodiek hertrainen van AI-systemen. Als strafrechtadvocaten bekijken wij deze praktijk met argusogen. Wij zullen altijd kritisch blijven op de conclusies van de reclassering over het herhalingsgevaar.
U kunt het rapport via deze link lezen.